Ryzyko kredytowe jest związane z potencjalnym zdarzeniem kredytowym, które może mieć formę niewypłacalności kontrahenta, częściowej spłaty należności, istotnego opóźnienia w spłacie należności lub innego odstępstwa od warunków kontraktowych (w  tym w szczególności braku realizacji dostawy i odbioru uzgodnionego towaru zgodnie z  zawartą umową i ewentualnego braku płatności odszkodowań i kar umownych).

Spółki Grupy Kapitałowej PGE narażone są na ryzyko kredytowe powstające w obszarze:

  • podstawowej działalności spółek - źródłem ryzyka kredytowego są m.in. transakcje zakupu i sprzedaży energii elektrycznej oraz cieplnej, transakcje zakupu i sprzedaży praw majątkowych do świadectw pochodzenia energii elektrycznej oraz uprawnień do emisji CO2, transakcje zakupu paliw itp. Dotyczy to między innymi możliwości wystąpienia sytuacji braku realizacji zobowiązań drugiej strony transakcji w stosunku do spółki Grupy Kapitałowej PGE, jeżeli wartość godziwa transakcji jest dodatnia z punktu widzenia Grupy;
  • działalności inwestycyjnej spółek - ryzyko kredytowe generowane jest przez transakcje wynikające z realizacji projektów inwestycyjnych, których powodzenie jest uzależnione od pozycji finansowej dostawców Grupy;
  • lokowania wolnych środków pieniężnych spółek - ryzyko kredytowe powstaje na skutek lokowania wolnych środków pieniężnych przez spółki Grupy Kapitałowej PGE w instrumenty finansowe obarczone ryzykiem kredytowym tj. inne instrumenty finansowe niż emitowane przez Skarb Państwa.

W Grupie Kapitałowej PGE występują istotne koncentracje ryzyka kredytowego związane z:

  • należnościami z tytułu dostaw i usług u największych odbiorców. Udział trzech największych kontrahentów wyniósł około 10% salda należności z tytułu dostaw i usług;
  • rekompensatami z tytułu rozwiązania KDT.

Maksymalna ekspozycja na ryzyko kredytowe wynikająca z aktywów finansowych Grupy Kapitałowej PGE jest równa wartościom księgowym tych pozycji.

   w mln PLN Rok zakończony 31 grudnia 2016 Rok zakończony 31 grudnia 2015
Należności z tytułu dostaw i usług i pozostałe należności finansowe 6.562 3.890
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 2.669 3.104
Instrumenty pochodne - aktywa 365 50
MAKSYMALNA EKSPOZYCJA NA RYZYKO KREDYTOWE 9.596  7.044 
 

26.5.1 Należności z tytułu dostaw i usług. Pozostałe pożyczki i należności finansowe

Należności z tytułu dostaw i usług mają zazwyczaj 2-3 tygodniowe terminy płatności. W 2016 roku Grupa Kapitałowa PGE oczekiwała średnio na spłatę należności 37 dni (wskaźnik szybkości obrotu należności w głównych spółkach w Grupie Kapitałowej PGE wahał się w przedziale od 7 do 56 dni). Należności z tytułu dostaw i usług dotyczą głównie należności z tytułu sprzedanej energii i usług dystrybucji. Poprzez bieżącą kontrolę należności z tytułu dostaw i usług zdaniem kierownictwa nie istnieje dodatkowe istotne ryzyko braku spłaty należności, ponad poziom określony odpisem aktualizującym.

Grupa Kapitałowa PGE ogranicza i kontroluje ryzyko kredytowe związane z transakcjami handlowymi. W przypadku transakcji handlowych, które ze względu na wysoką wartość mogą generować znaczące straty w wyniku niewywiązania się kontrahenta z umowy, przed zawarciem transakcji przeprowadzana jest ocena kontrahenta uwzględniająca analizę finansową, historię kredytową kontrahenta i inne czynniki. Na podstawie oceny Grupa Kapitałowa PGE nadaje wewnętrzny rating lub korzysta z ratingu nadanego przez niezależną renomowaną agencję. Na podstawie ratingu wyznaczany jest limit dla kontrahenta. Zawieranie kontraktów, które powodowałyby wzrost ekspozycji powyżej limitów, co do zasady wymaga ustanowienia zabezpieczenia zgodnego z przyjętymi zasadami zarządzania ryzykiem kredytowym. Poziom wykorzystania limitów jest regularnie monitorowany, a w przypadku pojawienia się istotnych przekroczeń, jednostki odpowiedzialne za zarządzanie ryzykiem kontrahenta zobowiązane są do podjęcia działań zmierzających do ich zlikwidowania. Grupa Kapitałowa PGE na bieżąco monitoruje płatność należności oraz stosuje wczesną windykację, przy uwzględnieniu terminów wynikających z prawa energetycznego i wysokiego poziomu spłaty należności o  krótkim terminie przeterminowania. Współpracuje także z wywiadowniami gospodarczymi i firmami windykacyjnymi.

W ujęciu geograficznym ryzyko kredytowe dotyczące należności z tytułu dostaw i usług prezentuje poniższa tabela:

 w mln PLN 31 grudnia 2016 roku 31 grudnia 2015 roku
  Saldo należności Udział % Saldo należności Udział %
Polska 2.691 99% 2.520 99%
Pozostałe 14 1% 28 1%
RAZEM 2.705 100% 2.548 100%
 

Wiekowanie należności i odpisy aktualizujące

Na dzień 31 grudnia 2016 roku część aktywów finansowych była objęta odpisami aktualizującymi. Zmiana stanu odpisów aktualizujących dla tych klas instrumentów finansowych została zaprezentowana w poniższej tabeli:

w mln PLN
Rok zakończony 31 grudnia 2016 roku
 
Należności z tytułu dostaw i usługPozostałe należności finansoweObligacje
Odpis aktualizujący na dzień 1 stycznia (212) (181) (386)
Wykorzystanie odpisów 46 12 -
Rozwiązanie odpisów 4 11 89
Utworzenie odpisów (16) (25) -
Pozostałe zmiany 8 (12) -
Odpis aktualizujący na dzień 31 grudnia (170) (195) (297)
       
Wartość pozycji przed uwzględnieniem odpisu aktualizującego 2.875 3.963 386
Wartość pozycji netto (wartość księgowa) 2.705 3.768 89
 

Większość odpisów aktualizujących należności handlowe dotyczy segmentu obrotu i dystrybucji. Łączna kwota odpisów aktualizujących należności handlowe tych spółek na dzień 31 grudnia 2016 roku wynosi 147 mln PLN (w 2015 roku 171 mln PLN).

PGE S.A. posiada obligacje wyemitowane przez spółkę Autostrada Wielkopolska S.A., które w poprzednich latach w całości zostały objęte odpisem aktualizującym z tytułu utraty wartości. W wyniku ponownej oceny wartości odzyskiwalnej Spółka dokonała częściowego odwrócenia odpisu aktualizującego w wysokości 89 mln PLN.

Grupa nie posiada istotnych pozycji należności, które na dzień sprawozdawczy były znacznie przeterminowane lecz nie objęte odpisem aktualizującym, za wyjątkiem należności spornej z ENEA S.A. opisanej szczegółowo w nocie 28.4 niniejszego sprawozdania finansowego.

w mln PLN
Rok zakończony 31 grudnia 2015
roku 
Należności z tytułu dostaw i usługPozostałe należności finansoweObligacje
Odpis aktualizujący na dzień 1 stycznia (243) (163) (415)
Wykorzystanie odpisów 33 - 29
Rozwiązanie odpisów 7 15 -
Utworzenie odpisów (16) (33) -
Pozostałe zmiany 7 - -
Odpis aktualizujący na dzień 31 grudnia (212) (181) (386)
       
Wartość pozycji przed uwzględnieniem odpisu aktualizującego 2.760 1.523 386
Wartość pozycji netto (wartość księgowa) 2.548 1.342 -

Poniżej przedstawiono analizę wiekowania należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałych pożyczek i należności, uwzględniającą odpisy z tytułu utraty wartości:

 w mln PLN31 grudnia 2016 roku31 grudnia 2015 roku
 BruttoOdpisy aktualizująceWartość księgowa nettoBruttoOdpisy aktualizująceWartość księgowa netto
Należności nieprzeterminowane 6.638 (360) 6.278 4.096 (447) 3.649
Przeterminowane 360 dni 273 (272) 1 287 (287) -
Należności przeterminowane, razem 586 (302) 284 573 (332) 241
Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności finansowe 7.224 (662) 6.562 4.669 (779) 3.890

Na dzień 31 grudnia 2016 roku powyżej 66% salda przeterminowanych należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałych pożyczek i należności, które nie zostały objęte odpisami aktualizującymi, dotyczą sprzedaży energii do odbiorców końcowych.

26.5.2 Lokaty, depozyty, środki pieniężne i ich ekwiwalenty

Grupa zarządza ryzykiem kredytowym związanym ze środkami pieniężnymi poprzez dywersyfikację banków, w  których lokowane są nadwyżki środków pieniężnych. Wszystkie podmioty, z którymi Grupa Kapitałowa PGE zawiera transakcje depozytowe, działają w sektorze finansowym. Są to wyłącznie banki zarejestrowane w Polsce bądź działające w Polsce w formie oddziałów banków zagranicznych, posiadający rating na poziomie co najmniej inwestycyjnym, a także dysponujące odpowiednim wskaźnikiem wypłacalności i kapitałem własnym oraz silną i  ustabilizowaną pozycją rynkową. Udział trzech głównych banków, w których Grupa Kapitałowa PGE posiada największe salda środków pieniężnych na dzień 31 grudnia 2016 roku wynosił około 80%.

26.5.3 Instrumenty pochodne

Wszystkie podmioty, z którymi Grupa Kapitałowa PGE zawiera transakcje pochodne działają w sektorze finansowym. Są to banki posiadające rating inwestycyjny, a także dysponujące odpowiednią wysokością kapitału własnego oraz silną i ustabilizowaną pozycją rynkową. Na dzień sprawozdawczy Grupa Kapitałowa PGE posiadała zawarte transakcje pochodne, szczegółowo opisane w nocie 25.1.2  niniejszego skonsolidowanego sprawozdania finansowego

26.5.4 Udzielone gwarancje i poręczenia

Gwarancje i poręczenia udzielone przez spółki z Grupy Kapitałowej PGE zostały przedstawione w nocie 28 niniejszego skonsolidowanego sprawozdania finansowego.